براساس آمار رسمی اعلام شده، ایران با ظرفیت تربیت حدود 230000 مهندس در تمامی رشته‌ها در سال، سومین کشور بزرگ تربیت‌کننده مهندس در جهان است. مهندسان در ادامه مسیر حرفه‌ای شغل خود جهت ورود قانونی به حرفه و کسب درآمد، افزایش اعتبار و فرصت‌های شغلی و بهره‌مندی از امتیازهای قانونی و حرفه‌ای، با شرکت در آزمون‌های ورود به حرفه مهندسی در صلاحیت‌های نظارت، اجرا و محاسبات (طراحی) اقدام به اخذ پروانه اشتغال به کار مهندسی خود می‌کنند.

در پنل تخصصی گردهمایی «توسعه گران و استراتژی‌های پساجنگ» که در مرداد ماه 1404 در دانشگاه تهران برگزار گردید، محمدرضا اسلامی، استاد گروه عمران دانشگاه پلی تکنیک کالیفرنیا ضمن بررسی وضعیت بازار مسکن در ایران، ژاپن و آمریکا، با اشاره به وجود بیش از 570 هزار مهندس عمران دارای پروانه اشتغال نظام مهندسی در ایران، اظهار داشت: این تعداد در مقایسه با ژاپن (حدود 100 هزار نفر) و آمریکا (حدود 500 هزار نفر) نشان دهنده ظرفیت بالای منابع انسانی در ایران است.

مهندسان پس از قبولی در آزمون ورود به حرفه مهندسی و اخذ پروانه اشتغال پایه 3 در صلاحیت مورد نظر، نیازمند ارتقاء و تمدید پایه پروانه اشتغال خود مطابق شرایط تعیین شده توسط وزارت راه و شهرسازی و در چارچوب قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و آیین‌نامه اجرایی آن می‌باشند. ارتقاء پایه پروانه اشتغال به کار مهندسی، گامی مهم در مسیر حرفه‌ای مهندسان است که نه تنها موجب افزایش اعتبار و صلاحیت حرفه‌ ای آن‌ها می‌شود، بلکه امکان پذیرش مسئولیت در پروژه‌های بزرگتر و پیچیده‌تر را نیز فراهم می‌کند. راهنمای جامع ارتقاء پایه و تمدید پروانه مهندسی عمران و معماری، به تشریح جزئیات ارتقاء و تمدید پروانه نظام مهندسی برای مهندسان فعال در رشته‌های عمران و معماری می‌پردازد. اکیداً توصیه می‌شود همواره آخرین تغییرات و لیست دوره‌های مورد تأیید را از وب‌سایت رسمی سازمان نظام مهندسی استان خود پیگیری نمایید.

ارتقاء پایه مهندسان عمران

مهندسان عمران می‌توانند در سه صلاحیت اصلی نظارت، اجرا و محاسبات، پروانه اشتغال خود را ارتقاء دهند.

شرایط عمومی ارتقاء پایه (از ۳ به ۲، ۲ به ۱، و ۱ به ارشد):

گذشت سنوات لازم: معمولاً برای ارتقاء از پایه ۳ به ۲، گذشت حداقل ۴ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۳ الزامی است. برای ارتقاء از پایه ۲ به ۱، گذشت حداقل ۵ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۲ و برای ارتقاء از پایه ۱ به ارشد نیز گذشت حداقل ۶ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۱ ضروری است. همچنین مطابق آخرین اخبار در خرداد 1405، دستورالعملی جهت ارتقاء پایه مهندسان از پایه یک به پایه ارشد در حال تدوین است.

گذراندن دوره‌های آموزشی مصوب: تعداد و نوع دوره‌ها بسته به صلاحیت و پایه‌ای که قصد ارتقاء به آن را دارید، متفاوت است. اعتبار مدرک این دوره‌ها معمولاً ۳ سال است، بنابراین شما می‌توانید با در نظرگیری تاریخ ارتقاء پایه خود، زودتر در دوره های مد نظر شرکت کنید.

عدم محکومیت انتظامی: نداشتن محکومیت انتظامی از درجه ۳ به بالا در زمان درخواست ارتقاء.

عضویت معتبر: عضویت معتبر در سازمان نظام مهندسی استان.

ارتقاء پایه در صلاحیت اجرا (عمران و معماری):

ارتقاء از پایه ۳ به ۲:

گذشت حداقل ۴ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۳.

گذراندن سه دوره آموزشی تخصصی اجرا از لیست دوره‌های مصوب سازمان.

گذراندن دوره ایمنی (HSE) ۲۴ ساعته. (مجموعاً ۴ دوره)

لیست دوره‌های آموزشی جهت ارتقاء پایه اجرا 3 به 2 به شرح زیر است:

• اجرای ساختمان‌های فولادی – کد: 811
• اجرای ساختمان‌های بتنی – کد: 812
• آشنایی با روش‌های گودبرداری و اجرای سازه‌های نگهبان – کد: 813
• روش‌های ساخت، فناوری‌های نوین اجرای ساختمان و جزئیات اجرایی – کد: 814
• نکات اجرایی در نماسازی و نازک کاری – کد: 815
• آشنائی با شرح وظایف مجری، ضوابط حقوقی مرتبط و قراردادهای ساخت – کد: 816
• نظام برنامه‌ریزی و کنترل پروژه – کد: 817

جدول ارتقا پایه صلاحیت اجرا مهندسی عمران (نظام مهندسی استان فارس)

ارتقاء از پایه ۲ به ۱:

گذشت حداقل ۵ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۲.

گذراندن چهار دوره آموزشی تخصصی اجرا از لیست دوره‌های مصوب، که نباید تکراری با دوره‌های گذرانده شده برای ارتقاء قبلی باشند.

گذراندن دوره ایمنی (HSE) ۱۶ ساعته. (مجموعاً ۵ دوره)

نکته: مهندسان می توانند برای انتخاب دوره‌های تخصصی، به پروفایل شخصی خود در سایت نظام مهندسی استان مراجعه کنند تا از دوره‌های گذرانده شده قبلی و دوره‌های جدید موجود مطلع شوند.

لیست دوره‌های آموزشی جهت ارتقاء پایه اجرا 2 به 1 به شرح زیر است:

• اجرای ساختمان‌های فولادی – کد: 811
• اجرای ساختمان‌های بتنی – کد: 812
• آشنایی با روش‌های گودبرداری و اجرای سازه‌های نگهبان – کد: 813
• روش‌های ساخت، فناوری‌های نوین اجرای ساختمان و جزئیات اجرایی – کد: 814
• نکات اجرایی در نماسازی و نازک کاری – کد: 815
• آشنائی با شرح وظایف مجری، ضوابط حقوقی مرتبط و قراردادهای ساخت – کد: 816
• نظام برنامه‌ریزی و کنترل پروژه – کد: 817

جدول ارتقا پایه صلاحیت اجرا مهندسی معماری (نظام مهندسی استان فارس)

ارتقاء پایه در صلاحیت نظارت (عمران):

ارتقاء از پایه ۳ به ۲:

گذشت حداقل ۴ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۳.

گذراندن دو دوره آموزشی تخصصی نظارت از لیست دوره‌های مصوب.

گذراندن دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (صرفه‌جویی در مصرف انرژی)”. (مجموعاً ۳ دوره)

لیست دوره های آموزشی جهت ارتقاء پایه نظارت عمران به شرح زیر است:

• مبانی گودبرداری، ژئوتکنیک و سازه‌های نگهبان – کد: 311
• اصول حرفه‌ای، خدمات مهندسی، مدیریت، ایمنی و کیفیت ساخت – کد: 312
• قالب بندی و قالب برداری – کد: 313
• مصالح و فناوری‌های نوین ساخت – کد: 314
• آشنائی با مبانی پدافند غیر عامل – کد: 315

ارتقاء از پایه ۲ به ۱:

گذشت حداقل ۵ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۲.

گذراندن سه دوره آموزشی تخصصی نظارت از لیست دوره‌های مصوب (غیر تکراری).

گذراندن مجدد یا ارائه گواهی معتبر دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان” در صورت نیاز یا اگر قبلاً برای پایه پایین‌تر گذرانده شده و در چارچوب ضوابط فعلی باشد (مدرک همچنان دارای اعتبار است).

لیست دوره های آموزشی جهت ارتقاء پایه 2 به 1 نظارت عمران به شرح زیر است:

• بتن‌های ویژه و روش‌های خاص بتن‌ریزی – کد: 316
• روش‌های تعمیر، مرمت و تقویت سازه‌ها – کد: 317
• روش‌های تولید صنعتی ساختمان – کد: 318
• روش‌های اجرا و کنترل اتصالات در سازه‌های فولادی – کد: 319

جدول ارتقا پایه صلاحیت نظارت مهندسی عمران (نظام مهندسی استان فارس)

ارتقاء پایه در صلاحیت محاسبات (عمران):

شرایط ارتقاء پایه در صلاحیت محاسبات عمران به مانند سایر صلاحیت ها، شامل ترکیبی از سابقه کار حرفه‌ای و گذراندن دوره‌های آموزشی مصوب است.

به طور کلی، مراحل و شرایط ارتقاء پایه در صلاحیت محاسبات عمران به شرح زیر است:

سابقه کار:

برای ارتقاء هر پایه در صلاحیت محاسبات حداقل سابقه کار حرفه‌ای پس از اخذ پروانه اشتغال پایه قبلی مورد نیاز است. بر اساس مقررات، این مدت زمان به شرح زیر است:

• از پایه 3 به 2: حداقل 4 سال سابقه کار حرفه‌ای پس از اخذ پروانه پایه 3.
• از پایه 2 به 1: حداقل 5 سال سابقه کار حرفه‌ای پس از اخذ پروانه پایه 2 (و در مجموع 9 سال پس از اخذ پروانه پایه 3).
• از پایه 1 به ارشد: حداقل 6 سال سابقه کار حرفه‌ای پس از اخذ پروانه پایه 1 (و در مجموع 15 سال پس از اخذ پروانه پایه 3).

دوره‌های آموزشی:

برای ارتقاء هر پایه، مهندسان محاسبات عمران نیز ملزم به گذراندن دوره‌های آموزشی تخصصی مصوب هستند. تعداد و عنوان این دوره‌ها برای هر پایه متفاوت است:

ارتقاء از پایه 3 به 2 محاسبات:

معمولاً نیاز به گذراندن 3 دوره آموزشی مصوب است. برخی از دروس و کدهای مرتبط با این پایه:

• ضوابط طراحی ساختمان‌های با مصالح بنائی و مقاوم‌سازی آن – کد: 320
• بهسازی خاک – کد: 321
• مبانی مدل سازی و طراحی رایانه‌ای – کد: 322
• طراحی اتصالات در سازه‌های فولادی – کد: 323
• سیستم‌های مقاوم فلزی و بتنی – کد: 324
• پدافند غیرعامل – کد: 325
• تحلیل دینامیکی در اثر باد و زلزله – کد: 326

ارتقاء از پایه 2 به 1 محاسبات:

معمولاً نیاز به گذراندن 4 دوره آموزشی مصوب است. برخی از دروس و کدهای مرتبط با این پایه:

• سیستم‌های ویژه جذب انرژی در سازه‌های فولادی – کد: 327
• طراحی لرزه‌ای ساختمان‌های فولادی به روش LRFD – کد: 328
• سیستم‌های مقاوم بتن آرمه – کد: 329
• مقاوم سازی سازه‌های فولادی و بتنی – کد: 330
• شالوده‌های عمیق – کد: 331

جدول ارتقا پایه صلاحیت محاسبات مهندسی عمران (نظام مهندسی استان فارس)

ارتقاء پایه مهندسان معماری (صلاحیت طراحی و نظارت) 

مهندسان معمار معمولاً صلاحیت‌های طراحی و نظارت را به‌صورت یکپارچه دریافت و ارتقاء می‌دهند.

ارتقاء از پایه ۳ به ۲ (طراحی و نظارت معماری):

گذشت حداقل ۴ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۳.

گذراندن سه دوره آموزشی تخصصی طراحی و نظارت معماری از لیست دوره‌های مصوب.

گذراندن دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (صرفه‌جویی در مصرف انرژی)”. مجموعاً ۴ دوره.

لیست دوره های آموزشی:

• بکارگیری استانداردها، مقررات ملی، راهنماهای طراحی در معماری – کد: 111
• معماری پایدار و روش‌های صرفه‌جویی انرژی در ساختمان – کد: 112
• مصالح و فناوری‌های نوین در صنعت ساختمان – کد: 113

ارتقاء از پایه ۲ به ۱ (طراحی و نظارت معماری):

گذشت حداقل ۵ سال از تاریخ صدور پروانه پایه ۲.

گذراندن سه دوره آموزشی تخصصی طراحی و نظارت معماری از لیست دوره‌های مصوب.

گذراندن مجدد یا ارائه گواهی معتبر دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان”.

لیست دوره های آموزشی:

• اصول و مبانی طراحی بناهای بلند مرتبه (کد 114)
• معماری زمینه گرا در بافت‌ها (کد 115)
• الزامات هماهنگی، مدیریت و اجرای ساختمان (کد 116)

جدول ارتقا پایه صلاحیت طراحی و نظارت مهندسی معماری (نظام مهندسی استان فارس)

تمدید پروانه اشتغال برای مهندسان عمران و معماری

تمدید پروانه اشتغال به کار مهندسی نیز مستلزم گذراندن دوره‌های آموزشی خاصی است تا اطمینان حاصل شود مهندسان با آخرین تغییرات و ضوابط آشنا هستند.

• تمدید پروانه صلاحیت نظارت عمران و صلاحیت طراحی و نظارت معماری:
  • گذراندن دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان” الزامی است.

• تمدید پروانه صلاحیت اجرای عمران (و معماری):
  • گذراندن دوره ایمنی (HSE) ۸ ساعته (یا عنوان مشابه مصوب) الزامی است.

• تمدید پروانه برای دارندگان همزمان صلاحیت نظارت و اجرای عمران:
  • گذراندن هر دو دوره، یعنی “مبحث ۱۹” و “دوره ایمنی ۸ ساعته” الزامی است.

• تمدید پروانه صلاحیت محاسبات عمران:
  • گذراندن دوره “مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان” الزامی است.

سوالات پرتکرار

1- مدت اعتبار گواهی دوره های ارتقای پایه چند سال است؟

3 سال است و اگر بعد از این مدت برای ارتقا پایه اقدام کنید، باید دوباره دوره را بگذرانید.

2- آیا در صورت مردود شدن در آزمون دوره های ارتقای پایه یا غیبت در جلسه آزمون ، لازم به حضور مجدد در دوره است؟

خیر ، هر شخص می تواند در صورت مردود شدن یا غیبت در جلسه آزمون، در آزمون دور بعد برگزار شده بدون حضور در دوره، در جلسه آزمون شرکت کند. (باید جهت آزمون ثبت نام شود)

3- حداکثر میزان غیبت در دوره آموزشی چقدر است؟

هر شخص می تواند حداکثر 25 درصد زمان دوره غیبت یا تاخیر داشته باشد. در صورت افزایش میزان غیبت یا تاخیر از زمان مشخص شده، دوره حذف شده و شخص مجدد باید در دوره ثبت نام کند.

4- فرآیند ثبت نام و ارتقاء پایه به چه صورت است؟

جهت ثبت نام مستقیم دوره های ارتقاء پایه از طریق سامانه جامع یکپارچه سازمان نظام مهندسی کشور به آدرس ims.irceo.ir و جهت تمدید و ارتقاء پایه از طریق سامانه پروانه‌های اشتغال به کار مهندسین، کاردانها و معماران تجربی ساختمان(سپامک) به آدرس spamak.mrud.ir مراجعه فرمایید.

5- آیا امکان ارتقاء پایه یکباره (از 3 به 1) وجود دارد؟

خیر، این امکان وجود ندارد و باید مرحله به مرحله ارتقا انجام شود.

فرآیند ارتقاء پایه و تمدید پروانه، بخش جدایی‌ناپذیر از توسعه حرفه‌ای مهندسان است. با برنامه‌ریزی صحیح برای گذراندن دوره‌های آموزشی و کسب تجربیات عملی، مهندسان می‌توانند صلاحیت‌های خود را به طور مستمر ارتقاء داده و نقش مؤثرتری در صنعت ساختمان ایفا نمایند.